দীৰ্ঘদিন ধৰি ভাৰতৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰত এটা অভিযোগ প্ৰচাৰ হৈ আহিছে। দলীয় হুইপৰ হেঁচাত নিৰ্বাচিত সাংসদসকলে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰে, কোনো বিধেয়ক বা প্ৰস্তাৱৰ যুক্তিত মুক্তভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে, আনকি ভোটদানৰ সময়ত ব্যক্তিগত বিবেক বা জনমত প্ৰকাশ কৰাৰ সুযোগো দিয়া নহয়। ‘দলীয় দাসত্ব’ৰ এই পৰম্পৰা ভাঙিবলৈ পুনৰ চৰ্চালৈ আহিছে কংগ্ৰেছৰ সাংসদ মনীষ তিৱাৰীৰ নতুন প্ৰচেষ্টা।
শুকুৰবাৰে লোকসভাত নিজৰ ব্যক্তিগত সদস্যৰ বিধেয়ক ( প্ৰাইভেট মেম্বাৰ্ছ বিল) উত্থাপন কৰি তিৱাৰীয়ে ঘোষণা কৰে যে দল বিৰোধী আইনখনৰ ওপৰত বৃহৎ অস্ত্ৰোপচাৰৰ সময় আহি পৰিছে। তেওঁৰ বিধেয়কখনৰ মূল কথা হ’ল চৰকাৰৰ অস্তিত্বৰ সৈতে জড়িত কেইটামান নিৰ্দিষ্ট বিষয়ৰ বাহিৰে কোনো ভোটত দলীয় হুইপ বাধ্যতামূলক নহ’ব। সাংসদসকলে মুক্তভাৱে তেওঁলোকৰ বিবেক, যুক্তি আৰু নিজৰ সমষ্টিৰ জনসাধাৰণৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি ভোটদান কৰিব পাৰিব।
তিৱাৰীৰ প্রস্তাৱ অনুসৰি সাংসদসকলে আস্থা প্রস্তাৱ, অনাস্থা প্রস্তাৱ, স্থগিত ৰখা প্রস্তাৱ, মানী বিল আৰু যিকোনো বিত্তীয় বিল আদি বিশেষ বিষয়ত হুইপ অমান্য কৰিলেহে সাংসদসকলৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা ল’ব পাৰিব৷ বাকীবোৰ বিষয়ত তেওঁলোক স্বাধীন।
এনে প্ৰস্তাৱ পূৰ্বে ২০১০ আৰু ২০২১ চনতো মনীষ তিৱাৰীয়ে উত্থাপন কৰিছিল। কিন্তু এইবাৰ তেওঁ অধিক জোৰ দি কয় – “সংসদৰ সদস্যসকলক একঘেয়ামী সংখ্যাত পৰিণত কৰা হৈছে। তেওঁলোক এতিয়া সাংসদ নহয়, তেওঁলোক কেৱল ‘ডিভিজন বেল’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনোৱা যন্ত্ৰ।”
“গণতন্ত্ৰত চূড়ান্ত ক্ষমতা কাৰ ভোটাৰ নে দলৰ?” এনে তীক্ষ্ণ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে তিৱাৰীয়ে। তেওঁৰ মতে, “গণতন্ত্ৰৰ চূড়ান্ত ক্ষমতা ভোটাৰৰ হাতত। ঘণ্টাৰ পিছত ঘণ্টা ৰ’দত থিয় হৈ ভোটদান কৰা ব্যক্তিয়ে বিচাৰে যে তেওঁৰ প্ৰতিনিধিয়ে স্বতন্ত্ৰ সিদ্ধান্ত লওক। কিন্তু বৰ্তমানৰ সংসদত সাংসদসকলৰ অৱস্থা ‘হুইপ পৰিচালিত দাসত্ব’ৰ বাহিৰে আন একো নহয়।” তিৱাৰীয়ে পোনপটীয়াকৈ কয় যে সংসদ এনে এখন স্থানত পৰিণত হৈছে য’ত একমাত্ৰ কাম হৈছে আইন প্ৰণয়ন কৰা নহয়, দলৰ নিৰ্দেশ পালন কৰা।
বিধেয়কখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে যদি কোনো বিধান উলংঘা হয় তেন্তে অধ্যক্ষ বা চেয়াৰমেনে সদনত স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে সদস্যপদ গুচি যোৱা বুলি ঘোষণা কৰিব। সংশ্লিষ্ট সাংসদে ১৫ দিনৰ ভিতৰত আবেদন কৰিব পাৰিব। স্পীকাৰ/চেয়াৰমেনে ৬০ দিনৰ ভিতৰত আবেদন নিষ্পত্তি কৰিব।
অৰ্থাৎ এই নতুন গাঁথনিটোৱে সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোলৈ স্বচ্ছতা আৰু স্পষ্টতা আনিব। বৰ্তমানৰ দলত্যাগ বিৰোধী আইনখনে ৰাজনৈতিক দলসমূহক অপৰিসীম ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছে। ফলত সাংসদসকলে যিকোনো বিধেয়কৰ বিৰুদ্ধে যাবলৈ ভয় কৰে। দলৰ নেতাৰ নিৰ্দেশ চূড়ান্ত হৈ পৰে। প্ৰকৃত বিতৰ্ক প্ৰায় নাই। কমিটী আৰু সংসদীয় আলোচনাৰ মানদণ্ড হ্ৰাস পাইছে। তিৱাৰীয়ে দাবী কৰে যে “এই বিধেয়কখনে সংসদক পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিব”।
তেওঁ কয় যে মোৰ লক্ষ্য হৈছে সাংসদসকলক পুনৰ ‘বিবেক, জনমত আৰু সাধাৰণ জ্ঞান’ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সিদ্ধান্ত লোৱাৰ সুযোগ দিয়া। যদিও বিধেয়কখন গৃহীত হোৱাৰ সম্ভাৱনাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে, তথাপি ইতিমধ্যে ৰাজনৈতিক মহলত আলোড়নৰ সৃষ্টি হৈছে। কেইবাজনো সাংসদে গোপনে স্বীকাৰ কৰিছে যে এই আইনখন সলনি কৰিলে সংসদ অধিক সজীৱ হৈ উঠিব। দলীয় নেতৃত্বৰ শাসন কমি যাব আৰু বিতৰ্কৰ মান বৃদ্ধি পাব।