চীনে নিজৰ কপট কৌশলৰ পৰা আঁতৰি অহা নাই। বাতৰি অনুসৰি চীনে তিব্বতৰ ইয়াৰলুং ছাংপো নদীত এক বৃহৎ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ কাম চলাই আছে। বিশেষজ্ঞ আৰু বিষয়াসকলে সকীয়াই দিছে যে ইয়াৰ ফলত ভাৰতৰ নামনি অংশত জল সুৰক্ষা, পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, আৰু জীৱিকাৰ প্ৰতি গুৰুতৰ ভাবুকি আহিব পাৰে।
যিহেতু নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰ হিচাপে ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে, সেয়েহে নদীখনৰ উৰ্ধপৃষ্ঠত যিকোনো বৃহৎ পৰিসৰৰ হস্তক্ষেপক ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰবাহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল লাখ লাখ লোকৰ বাবে প্ৰত্যক্ষ ভাবুকি বুলি গণ্য কৰা হয়।
চিএনএনৰ এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি ১৬৮ বিলিয়ন ডলাৰৰ এই প্ৰস্তাৱিত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো বিশাল হ’ব। এই প্ৰকল্পত প্ৰায় ২০০০ মিটাৰ থিয় ঢাল ব্যৱহাৰ কৰিব আৰু একাধিক বান্ধ, জলাশয়, সুৰংগ, আৰু ভূগৰ্ভস্থ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব।
ভাৰতৰ বাবে এটা ‘টাইম বোমা‘!
এয়া কেৱল ভাৰতৰ বাবে পৰিবেশৰ চিন্তা নহয়। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰী পেমা খাণ্ডুৱে সকীয়াই দিছিল যে এই প্ৰকল্পটোক “টাইম বোমা” হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত চীনে ব্ৰহ্মপুত্ৰত নিৰ্গত পানীৰ পৰিমাণ আৰু সময় নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰিব। হঠাতে মুক্ত হ’লে বানপানীৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে, আনহাতে পানী বন্ধ কৰি ৰাখিলে গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়ত নদীখনৰ বৃহৎ অংশ শুকাই যাব পাৰে।
আগষ্ট মাহত এই প্ৰকল্প সন্দৰ্ভত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী কীৰ্তি বৰ্ধন সিঙে কৈছিল যে তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ সৈতে জড়িত ঘটনাসমূহ তীক্ষ্ণভাৱে নিৰীক্ষণ কৰি আছে। তেওঁ কয় যে ভাৰত চৰকাৰে তিব্বতৰ ইয়াৰলুং ছাংপো (ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ ওপৰৰ অংশ)ৰ নামনিৰ অংশত চীনৰ মেগা বান্ধ প্ৰকল্প আৰম্ভ হোৱাৰ বাতৰিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখিছে।
বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে কি কৈছে?
ৰাজ্যসভাত এক প্ৰশ্নৰ উত্তৰত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে কয় যে, “১৯৮৬ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই প্ৰকল্পটো ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু তেতিয়াৰ পৰাই চীনত প্ৰস্তুতি চলি আছে।”
বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে উল্লেখ কৰে যে অঞ্চলটোত ভাৰতীয় স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে চৰকাৰ দায়বদ্ধ। বিবৃতিটোত কোৱা হৈছে যে, “চৰকাৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ সৈতে জড়িত সকলো কামকাজৰ ওপৰত নিবিড়ভাৱে নিৰীক্ষণ কৰিছে, য’ত চীনে জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প গঢ়ি তোলাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে আৰু ইয়াৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। নামিনি অঞ্চলত বাস কৰা ভাৰতীয় নাগৰিকৰ জীৱন আৰু জীৱিকা সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কেইবাটাও ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে।”
ভাৰতৰ কি ক্ষতি হব পাৰে?
ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ অধিকাংশ পানী বাৰিষাৰ বৰষুণ আৰু ভাৰতৰ ভিতৰত ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ পৰা আহে। কিন্তু চিএনএনৰ বাতৰি অনুসৰি বিশেষজ্ঞসকলে কয় যে ওপৰৰ ফালে (চীনত) যিকোনো হস্তক্ষেপ বা প্ৰকল্পই নদীখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰবাহত ব্যাঘাত জন্মাব পাৰে।
আনকি সৰু সৰু পৰিৱৰ্তনেও জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ চাপৰ বাবে ইতিমধ্যে দুৰ্বল হৈ পৰা অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বানে উৰ্বৰ কৰা পথাৰ, মীনপালন, ভূগৰ্ভস্থ পানী মজুতত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
এই উদ্বেগ খাৰিজ কৰিছে চীনে
চীনে এই উদ্বেগক উলাই কৰিছে। চীনৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰালয়ে কয় যে নামনিৰ দেশসমূহত কোনো বিৰূপ প্ৰভাৱ নপৰে।
এই প্ৰকল্পৰ কাৰিকৰী জটিলতাই আশংকাক আৰু অধিক তীব্ৰতৰ কৰি তুলিছে। চিএনএনৰ মতে, ৱাশ্বিংটনৰ ষ্টিমছন চেণ্টাৰৰ ব্রায়ান আয়লাৰে ইয়াক আজিলৈকে আটাইতকৈ উন্নত জলবিদ্যুৎ ব্যৱস্থা বুলি অভিহিত কৰিছে যদিও আটাইতকৈ বিপদজনক ব্যৱস্থাও বুলি অভিহিত কৰিছে৷
এই ভূমিকম্প প্ৰৱণ আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ভংগুৰ অঞ্চলত যিকোনো ভুল বা বিফলতাই তলৰ অঞ্চলৰ যথেষ্ট ক্ষতি কৰিব পাৰে।
ভাৰতেও ত্বৰান্বিত কৰিলে নিজৰ প্ৰকল্প
মেকং নদী পৰিচালনাক লৈ বেইজিঙে বাৰে বাৰে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে, নামনিৰ দেশসমূহে চীনৰ বান্ধ অপাৰেটৰসকলে বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুসৰি পানীৰ প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি খৰাং পৰিস্থিতিৰ অধিক অৱনতি ঘটাব বুলি অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে।
এই উৰ্ধৰ প্ৰকল্পসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী জলবিদ্যুৎ কোম্পানীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰত ১১,২০০ মেগাৱাটৰ প্ৰকল্পটো ত্বৰান্বিত কৰি তুলিছে যাতে কৌশলগত আৰু জল সুৰক্ষা বিঘ্নিত নহয়।
বিশেষজ্ঞসকলে কয় যে একেখন নদীত দুয়োখন দেশৰ বৃহৎ প্ৰকল্পই বিপদ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। সহযোগিতা আৰু স্বচ্ছতাৰ অবিহনে ভাৰত-চীন বান্ধ নিৰ্মাণৰ প্ৰতিযোগিতাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল লাখ লাখ লোকৰ ভৱিষ্যত বিপন্ন কৰিব পাৰে।