স্তনৰ কৰ্কট ৰোগৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ লক্ষণ হ’ল স্তনৰ বাকী অংশতকৈ পৃথক হোৱা এক পিণ্ড (Lump)। স্তনত এনে পিণ্ড চিনাক্ত হ’লে ই ৮০% ৰো অধিক ক্ষেত্ৰত কৰ্কট ৰোগ হোৱাৰ নিশ্চিতি দিয়ে। অৱশ্যে, যিবোৰ কৰ্কট ৰোগ পলমকৈ ধৰা পৰে আৰু যাৰ পূৰ্বে কোনো লক্ষণ দেখা নাযায়, সেইবোৰ মেম’গ্ৰাফিৰ জৰিয়তেহে ধৰা পৰে। স্তনৰ কাষত থকা লসীকা গ্ৰন্থিত (Lymph nodes) পোৱা পিণ্ডয়ো স্তনৰ কৰ্কট ৰোগ সূচাব পাৰে।
পিণ্ডৰ উপৰিও দেখা দিয়া লক্ষণসমূহ:
পিণ্ডৰ উপৰিও স্তনৰ কৰ্কট ৰোগৰ অন্যান্য ইঙ্গিতসমূহ হ’ল:
- আন স্তন কলাতকৈ পৃথক অনুভৱ হোৱা।
- এটা স্তন ডাঙৰ বা তললৈ ওলমি পৰা।
- স্তনবৃন্তৰ (Nipple) আকৃতি বা অৱস্থান সলনি হোৱা।
- ছালৰ বৰণ সলনি হোৱা বা ডিম্পলিং (Dimpling) হোৱা (খোলা পৰা)।
- স্তনবৃন্তৰ ওপৰত বা চাৰিওফালে চোকোৰা পৰা (Scaling)।
- স্তনবৃন্তৰ পৰা স্ৰাৱ (Discharge) ওলোৱা।
- স্তন বা কাষৰ অংশত নিৰন্তৰ বিষ।
- তলৰ ফালে বা ডিঙিৰ হাড়ৰ চাৰিওফালে ফুলি উঠা।
মন কৰিবলগীয়া কথা: স্তনত হোৱা বিষ (“মেষ্টোডাইনিয়া”) কৰ্কট ৰোগৰ উপস্থিতি বা অনুপস্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বাবে এক নিৰ্ভৰযোগ্য লক্ষণ নহয়, কিন্তু ই আন স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ পৰিচায়ক হ’ব পাৰে।
জটিল আৰু বিৰল লক্ষণসমূহ
পেজেটৰ স্তনৰ ৰোগ (Paget’s Disease of the Breast):
এইটো স্তনৰ কৰ্কট ৰোগৰ আন এক জটিল লক্ষণ, যি একজিমাৰ দৰে ছালৰ পৰিৱৰ্তন হিচাপে ধৰা দিয়ে। ইয়াৰ ফলত স্তনবৃন্তৰ ছাল ৰঙা পৰে আৰু মৃদুভাৱে ফ্লেকিং (Flaking) হয়। ৰোগ বৃদ্ধি পালে জিনজিননি, খজুৱতি, সংবেদনশীলতা বৃদ্ধি, জ্বলা-পোৰা আৰু বিষ অনুভৱ হ’ব পাৰে। স্তনবৃন্তৰ পৰা জুলীয়া পদাৰ্থৰ নিৰ্গমনো দেখা যায়। পেজেটৰ ৰোগত আক্ৰান্ত প্ৰায় আধা মহিলাৰ স্তনতে পিণ্ডও থাকে।
প্ৰদাহজনক স্তন কেন্সাৰ (Inflammatory Breast Cancer):
এইটো এক বিৰল প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগ। ইয়াৰ প্ৰভাৱত স্তন উখহি যোৱা আৰু ৰঙা পৰা আদি দৃশ্যমান লক্ষণ দেখা দিয়ে। কৰ্কট কোষৰ দ্বাৰা লিম্ফ নলীবোৰ অৱৰোধ হোৱাৰ বাবে এই লক্ষণবোৰ দেখা দিয়ে। এই ধৰণৰ কৰ্কট ৰোগ কম বয়সীয়া, মেদবহুল আৰু আফ্ৰিকান আমেৰিকান মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত অধিক হোৱা দেখা যায়। এই ৰোগত পিণ্ড চিনাক্ত নোহোৱাৰ বাবে কেতিয়াবা ৰোগ নিৰ্ণয়ত পলম হ’ব পাৰে।
ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু স্ক্ৰীণিং
বেছিভাগ স্তন কৰ্কট ৰোগ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ প্ৰভাৱিত স্থানৰ নমুনা বা বায়’প্সিৰ (Biopsy) আণুবীক্ষণিক বিশ্লেষণ কৰা হয়। কিছুমান প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগ ধৰা পৰিবলৈ বিশেষ পৰীক্ষাগাৰৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজন হয়।
দুটা আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহৃত স্ক্ৰীণিং পদ্ধতি হ’ল:
- স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদানকাৰীৰ দ্বাৰা স্তনৰ শাৰীৰিক পৰীক্ষণ (Clinical Breast Exam)।
- মেমোগ্ৰাফি (Mammography)।
এই পদ্ধতিবোৰে স্তনত থকা পিণ্ড আৰু আন ঘাঁ, যেনে সৰল চিষ্ট চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে। বায়’প্সিৰ অন্য বিকল্পসমূহৰ ভিতৰত আছে মুখ্য বায়’প্সি বা ভেকুৱাম-সহায়ক স্তন বায়’প্সি।
চিকিৎসক ডাঃ ভুৱনে কৈছে যে, স্তনৰ আত্মপৰীক্ষা (Breast Self-Examination) অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ, কিয়নো ইয়াৰ দ্বাৰা এই ৰোগটো সময়মতে চিনাক্ত কৰিব পৰা যায়। সেয়েহে, যিকোনো লক্ষণ দেখা দিলে শীঘ্ৰে চিকিৎসকৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব লাগে।