কোন এইগৰাকী ৰাজনৈতিক তাত্বিক নিবেদিতা মেনন? ১৭ বছৰৰ পাছত জে এন ইউৰ পৰা ল’লে অৱসৰ

জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ে শিক্ষানুষ্ঠানখনৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদগৰাকীক বিদায় দিছে। কিয়নো দশক দশক ধৰি শৈক্ষিক সেৱা আগবঢ়োৱাৰ অন্তত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰিছে বিশিষ্ট অধ্যাপক নিবেদিতা মেননে। ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ ব্যাপক স্বীকৃতি আৰু শক্তিশালী নাৰীবাদী কণ্ঠৰ পণ্ডিত মেননে সমসাময়িক ভাৰতত লিংগ, ধৰ্মনিৰপেক্ষতা, সামাজিক ন্যায়ৰ ওপৰত সমালোচনা গঢ় দিয়াত অবিচ্ছেদ্য ভূমিকা পালন কৰিছে।

২০০৮ চনত জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়লৈ অহাৰ পূৰ্বে মেননে লেডী শ্ৰী ৰাম কলেজ আৰু দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপনা কৰিছিল আৰু নিজৰ চোকা বুদ্ধিমত্তা আৰু শৈক্ষিক দক্ষতাৰ বাবে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। জে এন ইউত তেওঁ চেণ্টাৰ ফৰ কম্পেৰেটিভ পলিটিক্স এণ্ড পলিটিকেল থিয়ৰীৰ অগ্ৰগণ্য ব্যক্তি আছিল। তেওঁৰ পাণ্ডিত্যই ভাৰতীয় নাৰীবাদী চিন্তাধাৰা আৰু ৰাজনৈতিক চিন্তাক গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছিল।

‘চিয়িং লাইক আ ফেমিনিষ্ট’ (Seeing Like a Feminist) আৰু ‘ৰিকভাৰিং চাবভাৰছন: ফেমিনিষ্ট পলিটিক্স বিয়ণ্ড দ্য ল’ (Recovaring Subversion: Feminist Politics Beyond the Law) ৰ দৰে গ্ৰন্থৰ জৰিয়তে তেওঁ পিতৃতান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান, জাতি আৰু ৰাষ্ট্ৰ ক্ষমতাক সাহসেৰে সমালোচনা কৰি সামাজিক সম্পৰ্ক আৰু ন্যায়ৰ পুনৰ গঠনৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।

ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পাৰমাণৱিক নিৰস্ত্ৰকৰণলৈকে সকলো বিষয়তে মেননৰ স্পষ্টবাদী স্থিতিয়ে সঘনাই বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰি আহিছে। ৰাজহুৱা বক্তৃতাত তেওঁ কেতিয়াবা প্ৰতিবাদ আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে; তথাপিও তেওঁ শৈক্ষিক স্বাধীনতা আৰু নাগৰিক অধিকাৰ ৰক্ষা কৰাৰ স্থিতিত অটল আছিল।

বহু শিক্ষাৰ্থী আৰু সহকৰ্মীয়ে কয় যে, তেওঁৰ অৱসৰৰ লগে লগে জে এন ইউয়ে এগৰাকী অধ্যাপকতকৈ বহু বেছি হেৰুৱাইছে। মেননৰ অনুপস্থিতিয়ে ভাৰতীয় শৈক্ষিক জগতৰ কোণত স্পষ্ট শূন্যতাৰ সৃষ্টি কৰিব।